Kako se obračunava porez na dohodak građana?

Porez na dohodak građana predstavlja obavezu fizičkih lica koja ostvaruju prihode u Srbiji ili, u određenim slučajevima, u inostranstvu.

Način obračuna zavisi od vrste prihoda, poreskog statusa lica, priznatih troškova, neoporezivih iznosa i poreske stope koja se primenjuje.

Porez se ne obračunava jednako na zaradu, prihod od samostalne delatnosti, autorski honorar, prihod od izdavanja nepokretnosti ili kapitalni dobitak.

Zato je prvi korak u svakom obračunu pravilno određivanje vrste prihoda i načina na koji se taj prihod oporezuje.

Vrste oporezivih prihoda

Porez na dohodak građana obuhvata više različitih kategorija prihoda.

Svaka kategorija može imati posebnu poresku osnovicu, stopu, priznate troškove i način prijavljivanja.

Zarada obuhvata platu, naknade povezane sa radnim odnosom, bonuse i druga primanja zaposlenog koja imaju karakter zarade.

Prihodi od samostalne delatnosti odnose se na prihode preduzetnika i drugih fizičkih lica koja samostalno obavljaju registrovanu delatnost.

U prihode od autorskih i srodnih prava mogu spadati naknade za pisanje, fotografiju, muziku, dizajn, programiranje, umetnička dela i druge oblike intelektualnog stvaralaštva, kada su ispunjeni uslovi za takav poreski tretman.

Prihodi od kapitala obuhvataju, između ostalog, kamate, dividende i druge prinose od uloženog kapitala. Prihod od nepokretnosti najčešće nastaje izdavanjem stana, kuće, poslovnog prostora, garaže ili druge nepokretnosti.

Kapitalni dobitak može nastati kada se određena imovina proda po višoj ceni od njene nabavne vrednosti.

Osnovni način obračuna

Osnovna formula za obračun poreza na dohodak građana može se prikazati na sledeći način:

Bruto prihod − neoporezivi iznos − priznati ili normirani troškovi = poreska osnovica

Nakon utvrđivanja poreske osnovice, porez se obračunava primenom odgovarajuće poreske stope:

Poreska osnovica × propisana poreska stopa = iznos poreza

Bruto prihod predstavlja ukupan prihod pre odbijanja poreza, doprinosa, neoporezivih iznosa i priznatih troškova.

Neoporezivi iznos je deo prihoda na koji se porez ne plaća. Ne primenjuje se kod svake vrste prihoda, a njegov iznos može biti različit u zavisnosti od poreske kategorije i godine u kojoj je prihod ostvaren.

Priznati troškovi predstavljaju rashode koji se mogu odbiti od bruto prihoda pre obračuna poreza. Kod nekih prihoda priznaju se stvarni troškovi, pod uslovom da su dokumentovani. Kod drugih se primenjuju normirani troškovi, koji se priznaju u unapred određenom iznosu ili procentu.

Oporezivi prihod je, po pravilu, razlika između bruto prihoda i troškova koji su priznati za njegovo ostvarivanje i očuvanje.

Kod pojedinih prihoda koji se oporezuju kvartalnim samooporezivanjem mogu se priznati normirani troškovi od:

• 110.647 dinara po kvartalu prema jednom modelu obračuna;
• 66.733 dinara po kvartalu prema drugom modelu obračuna.

Izbor modela utiče na poresku osnovicu i konačan iznos obaveze. Pored normiranih troškova, mogu se primenjivati i druge olakšice ili procentualna umanjenja, u zavisnosti od pravila konkretnog modela.

Na tako utvrđenu osnovicu primenjuje se stopa propisana za tu vrstu prihoda. Ukoliko postoji obaveza plaćanja doprinosa, oni se obračunavaju odvojeno, prema odgovarajućim pravilima.

Načini plaćanja poreza

Porez na dohodak građana može se obračunavati i plaćati na tri osnovna načina:

• po odbitku;
• samooporezivanjem;
• na osnovu rešenja Poreske uprave.

Porez po odbitku

Kod poreza po odbitku isplatilac prihoda obračunava, obustavlja i uplaćuje porez prilikom isplate.

Ovaj način najčešće se primenjuje kada zaposlenom zaradu isplaćuje poslodavac ili kada domaće pravno lice ili preduzetnik isplaćuje određenu naknadu fizičkom licu.

Primalac dobija neto iznos, dok isplatilac vodi računa o poreskoj prijavi i uplati obaveze. Fizičko lice zato kod ovih prihoda najčešće ne mora samostalno da obračunava porez.

Samooporezivanje

Kod samooporezivanja fizičko lice samo:

• utvrđuje vrstu i iznos prihoda;
• obračunava poresku osnovicu;
• primenjuje odgovarajuću stopu;
• podnosi poresku prijavu;
• plaća porez i, kada je potrebno, doprinose.

Samooporezivanje se često primenjuje kod prihoda iz inostranstva, prihoda ostvarenih preko stranih platformi, frilensera i drugih lica kojima isplatilac nije obračunao porez u Srbiji.

Godišnji porez na dohodak građana takođe se utvrđuje samooporezivanjem.

Porez po rešenju Poreske uprave

Kod pojedinih vrsta prihoda poreski organ utvrđuje obavezu i donosi rešenje. U rešenju se navode poreska osnovica, iznos poreza, rok za plaćanje i podaci za uplatu.

Fizičko lice je dužno da obavezu plati u roku navedenom u rešenju. Kašnjenje može dovesti do obračuna kamate i pokretanja postupka prinudne naplate.

Prihodi iz inostranstva

Rezident Srbije dužan je da prijavi prihode ostvarene u Srbiji i drugim državama. To znači da činjenica da je novac uplaćen iz inostranstva ili na račun otvoren u drugoj državi ne isključuje poresku obavezu u Srbiji.

Fizičko lice samo obračunava i plaća porez kada prihod ostvaruje:

• u drugoj državi;
• od stranog poslodavca;
• od stranog pravnog ili fizičkog lica;
• preko inostrane internet platforme;
• od diplomatskog ili konzularnog predstavništva;
• od međunarodne organizacije;
• od drugog isplatioca koji nije dužan da obračuna porez u Srbiji.

Ova obaveza može obuhvatiti i doprinose za obavezno socijalno osiguranje. Da li se doprinosi plaćaju i u kom iznosu zavisi od statusa fizičkog lica, vrste prihoda, osnova osiguranja i eventualne primene međunarodnog sporazuma.

Prihod u stranoj valuti preračunava se u dinare primenom odgovarajućeg kursa, u skladu sa pravilima koja važe za konkretnu vrstu prihoda i datum nastanka poreske obaveze.

Ako je porez na isti prihod već plaćen u drugoj državi, rezident može imati pravo na poreski kredit. Porez plaćen u inostranstvu priznaje se najviše do iznosa poreza koji bi na isti prihod bio obračunat u Srbiji.

Na primer, ako je u drugoj državi plaćen porez od 30.000 dinara, a obračunati porez u Srbiji na isti prihod iznosi 20.000 dinara, poreski kredit može se priznati najviše do 20.000 dinara.

Ako je u inostranstvu plaćeno 10.000 dinara, a obaveza u Srbiji iznosi 20.000 dinara, priznaje se kredit od 10.000 dinara, dok se razlika plaća u Srbiji.

Za priznavanje poreskog kredita potrebno je imati odgovarajući dokaz da je porez u drugoj državi zaista plaćen. Dokumentacija može obuhvatiti potvrdu stranog poreskog organa, obračun isplatioca ili drugi prihvatljiv dokaz.

Godišnji porez na dohodak građana

Godišnji porez na dohodak građana predstavlja dodatni porez koji plaćaju fizička lica čiji ukupni godišnji dohodak prelazi zakonom propisani prag.

Ovaj porez ne zamenjuje porez koji je već plaćen na zaradu, prihod od samostalne delatnosti ili druge pojedinačne prihode. On se obračunava dodatno, na zbir prihoda koji ulaze u godišnji dohodak.

Za dohodak ostvaren tokom 2025. godine, obaveza podnošenja poreske prijave postojala je kada godišnji dohodak prelazi 5.439.096 dinara.

Rezidenti Srbije u godišnji dohodak uključuju odgovarajuće prihode ostvarene u Srbiji i inostranstvu. Nerezidenti uzimaju u obzir samo prihode ostvarene na teritoriji Srbije.

Nakon utvrđivanja dohotka za oporezivanje, primenjuju se lični odbici.

Lični odbitak za poreskog obveznika iznosi 725.213 dinara, dok odbitak za svakog izdržavanog člana porodice iznosi 271.955 dinara.

Ukupan iznos ličnih odbitaka ne može biti veći od 50% dohotka za oporezivanje.

Primer obračuna ličnih odbitaka može izgledati ovako:

Ako poreski obveznik ima pravo na lični odbitak i odbitak za jednog izdržavanog člana, ukupan obračunati odbitak iznosi:

725.213 + 271.955 = 997.168 dinara

Međutim, ako je 50% dohotka za oporezivanje manje od tog iznosa, priznaje se samo odbitak do dozvoljene granice.

Na oporezivi dohodak primenjuju se dve poreske stope:

• 10% na deo oporezivog dohotka do 10.878.192 dinara;
• 15% na deo oporezivog dohotka koji prelazi 10.878.192 dinara.

To znači da se stopa od 15% ne primenjuje na ceo iznos, već samo na deo osnovice koji prelazi navedeni prag.

Ako oporezivi dohodak iznosi 12.000.000 dinara, obračun se vrši u dva dela:

• 10.878.192 × 10% = 1.087.819,20 dinara
• 1.121.808 × 15% = 168.271,20 dinara

Ukupan porez iznosio bi:

1.087.819,20 + 168.271,20 = 1.256.090,40 dinara

Ovaj pojednostavljeni primer prikazuje primenu poreskih stopa nakon utvrđivanja konačne oporezive osnovice.

Rezime

Obračun poreza na dohodak građana počinje utvrđivanjem vrste prihoda i poreskog statusa fizičkog lica.

Nakon toga se od bruto prihoda odbijaju neoporezivi iznosi i priznati troškovi, a na dobijenu osnovicu primenjuje se propisana poreska stopa.

Porez može obračunati isplatilac, samo fizičko lice ili Poreska uprava.

Posebnu pažnju treba obratiti na prihode iz inostranstva, jer rezidenti Srbije mogu imati obavezu prijavljivanja prihoda bez obzira na državu iz koje je uplata stigla.