Porez za paušalce ne određuje se prema tome koliko je preduzetnik zaradio tokom konkretnog meseca, već prema unapred definisanoj metodologiji koja uzima u obzir delatnost, statističke podatke, lokaciju i određene lične okolnosti preduzetnika.
Zbog toga dva paušalca mogu imati različite mesečne obaveze čak i kada ostvaruju slične prihode.
Tačan iznos utvrđuje Poreska uprava poreskim rešenjem, dok se okvirna obaveza može proceniti na osnovu propisanih koeficijenata.
Koliko paušalac plaća mesečno?
Ne postoji jedinstven mesečni iznos koji plaćaju svi paušalci. Visina obaveze zavisi od podataka i koeficijenata koji se primenjuju na konkretnog preduzetnika.
Na konačan obračun mogu uticati:
- šifra i koeficijent delatnosti
- prosečna mesečna zarada
- broj zaposlenih
- broj stanovnika
- sedište i zona, kod delatnosti kod kojih se zona uzima u obzir
- vreme proteklo od registracije
- starost preduzetnika
- radna sposobnost
- druga propisana umanjenja
Koeficijenti delatnosti nalaze se u Prilogu 1 Uredbe koja uređuje paušalno oporezivanje.
Ako registrovana delatnost nije navedena u tom prilogu, Poreska uprava je upodobljava najsličnijoj delatnosti. Pri tome se uzimaju u obzir kriterijumi kao što su profitabilnost i obim prometa.
Konačan iznos poreza i doprinosa koje paušalac treba da plaća navodi se u poreskom rešenju Poreske uprave.
Kako se obračunava porez za paušalce?
Obračun počinje utvrđivanjem takozvane polazne osnovice.
Osnovna formula je:
prosečna mesečna zarada × broj zaposlenih × koeficijent delatnosti ÷ broj stanovnika
Za većinu delatnosti koriste se statistički podaci grada, opštine ili gradske opštine u kojoj je preduzetnik registrovan.
Kod pojedinih delatnosti lokalni statistički podaci se ne koriste na isti način. Umesto toga, za obračun se uzimaju podaci za celu Republiku Srbiju.
Među tim delatnostima nalaze se:
| Šifra delatnosti | Delatnost |
|---|---|
| 4932 | Taksi prevoz |
| 4939 | Ostali prevoz putnika |
| 5911 | Proizvodnja filmskih i televizijskih sadržaja |
| 6201 | Računarsko programiranje |
| 6202 | IT konsalting |
| 6209 | Ostale IT usluge |
| 6311 | Obrada podataka i hosting |
| 6312 | Veb portali |
| 6399 | Ostale informacione usluge |
| 7022 | Poslovni konsalting |
| 7111 | Arhitektonske delatnosti |
| 7112 | Inženjerske delatnosti |
| 7410 | Specijalizovani dizajn |
| 9001 i 9002 | Određene umetničke delatnosti |
Kod određenih delatnosti na polaznu osnovicu dodatno utiče i koeficijent zone.
Zonski koeficijent može da se kreće od 0,7 do 1,1, u zavisnosti od zone u kojoj se nalazi sedište preduzetnika.
Na primer, najskuplja zona najčešće ima koeficijent 1,1, dok druge zone mogu imati koeficijente 0,9, 0,8 ili 0,7.
To znači da lokacija može povećati ili smanjiti poresku osnovicu, ali samo kod delatnosti kod kojih se zonski kriterijum primenjuje.
Ko ima pravo na umanjenje poreza za paušalce?
Na polaznu osnovicu primenjuju se dodatni koeficijenti koji mogu značajno da smanje konačnu poresku osnovicu.
Posebno važna pogodnost odnosi se na novoosnovane preduzetnike.
Preduzetniku koji se prvi put registruje tokom godine polazna osnovica se za tu godinu množi koeficijentom 0,5.
Nakon toga, koeficijent prema vremenu poslovanja iznosi:
| Period poslovanja | Koeficijent |
|---|---|
| Do 12 meseci | 0,8 |
| Više od 12 do 24 meseca | 0,85 |
| Više od 24 do 36 meseci | 0,9 |
| Više od 36 meseci | 1,0 |
Postoji važan izuzetak za preduzetnike koji su već nedavno imali registrovanu delatnost.
Ako je preduzetnik bio registrovan za obavljanje delatnosti u periodu kraćem od 18 meseci pre nove registracije, primenjuje se koeficijent 1, umesto povoljnijih koeficijenata koji važe za nove preduzetnike.
Starost preduzetnika takođe može uticati na obračun. Za paušalce mlađe od 30 i starije od 55 godina može se primeniti koeficijent 0,9.
Kod određenih profesija, među kojima su pravne, arhitektonske, inženjerske, veterinarske i pojedine zdravstvene delatnosti, za određene mlađe i starije obveznike koeficijent može biti 0,7.
Za osobe sa smanjenom radnom sposobnošću primenjuje se koeficijent 0,85.
Isti koeficijent od 0,85 može se primenjivati tokom odsustva dužeg od 90 dana zbog trudničkog bolovanja, porodiljskog odsustva ili nege deteta.
Za stare i umetničke zanate i domaću radinost primenjuje se koeficijent 0,5.
Kada preduzetnik ispunjava uslove za više različitih korektivnih koeficijenata, njihov kumulativni proizvod ne može biti manji od 0,5.
Primer obračuna poreza za paušalca
Najlakši način da se razume obračun jeste da se postupak podeli na nekoliko koraka.
Prvo se utvrđuje pretežna delatnost i njena šifra. Nakon toga se pronalazi odgovarajući koeficijent delatnosti i određuje koji statistički podaci treba da se koriste.
Zatim se računaju i primenjuju sledeći elementi:
| Korak | Postupak |
|---|---|
| 1 | Utvrđuje se pretežna delatnost i šifra delatnosti. |
| 2 | Pronalazi se odgovarajući koeficijent delatnosti. |
| 3 | Uzimaju se relevantni statistički podaci. |
| 4 | Izračunava se polazna osnovica. |
| 5 | Primenjuje se zonski koeficijent, ako je predviđen za tu delatnost. |
| 6 | Primenjuje se koeficijent prema dužini poslovanja. |
| 7 | Dodaju se druga moguća umanjenja. |
| 8 | Dobija se konačna poreska osnovica. |
Pretpostavimo, pojednostavljeno, da je nakon primene statističkih podataka, koeficijenta delatnosti i zone dobijena polazna osnovica od 100.000 dinara.
Ako je u pitanju preduzetnik koji se prvi put registrovao tokom te godine i ima pravo na koeficijent 0,5, korigovana osnovica bila bi:
100.000 × 0,5 = 50.000 dinara
Time se jasno vidi koliko povoljniji tretman novoosnovanih paušalaca može da utiče na osnovicu.
Porez i doprinosi se zatim obračunavaju na konačnu osnovicu prema pravilima koja važe za konkretnog obveznika.
Postoji i ograničenje naglog povećanja poreske osnovice. Ako bi zbog promene metodologije osnovica porasla više od 10% u odnosu na prethodnu godinu, povećanje se po pravilu ograničava na 10% godišnje, zaključno sa 2027. godinom.
Ovo ograničenje se ne primenjuje na isti način kada je povećanje posledica promene šifre delatnosti, opštine ili mesta registracije.
Kako proveriti tačan iznos poreza za paušalce?
Tačna poreska obaveza utvrđuje se poreskim rešenjem koje donosi Poreska uprava.
Pre registracije preduzetnik može koristiti zvanični kalkulator paušalnog poreza kako bi dobio procenu budućih mesečnih obaveza. Kalkulator može biti koristan i za proveru očekivanog obračuna nakon promene određenih podataka.
Prilikom provere treba posebno obratiti pažnju na:
- šifru delatnosti
- lokaciju sedišta
- koeficijent delatnosti
- koeficijent zone, ako se primenjuje
- koeficijent za novoosnovane preduzetnike
Poresko rešenje ipak ima presudan značaj jer sadrži konkretno utvrđene obaveze.
Status poreskih obaveza takođe treba redovno proveravati preko portala Poreske uprave kako bi se na vreme uočila eventualna dugovanja, kamate ili promene u zaduženju.
Kada se plaća porez za paušalce?
Paušalne poreske obaveze plaćaju se najkasnije do 15. u mesecu za prethodni mesec.
Na primer, obaveza za januar dospeva najkasnije 15. februara.
Plaćanje se može izvršiti:
- elektronskim bankarstvom
- nalogom za uplatu
- preko banke
- preko pošte
Prilikom uplate treba koristiti podatke navedene u poreskom rešenju, posebno odgovarajući račun, poziv na broj i tačan iznos obaveze.
Pogrešno uneti podaci mogu dovesti do toga da uplata ne bude pravilno evidentirana.
Ako paušalac ne izmiri obavezu u propisanom roku, na dug se obračunava zatezna kamata.
Da li prihod utiče na paušalni porez?
Mesečni porez za paušalce ne raste automatski kada preduzetnik tokom jednog meseca zaradi više, niti se smanjuje ako u drugom mesecu zaradi manje.
To je jedna od osnovnih karakteristika paušalnog sistema.
Prihod, međutim, ima veoma važnu ulogu kod utvrđivanja da li preduzetnik i dalje ima pravo na paušalno oporezivanje.
Godišnji limit za paušalno oporezivanje iznosi 6.000.000 dinara.
Ako preduzetnik pređe taj limit, gubi pravo na paušalno oporezivanje i prelazi na vođenje poslovnih knjiga. Prekoračenje limita nije proporcionalno, pa i prelazak propisanog iznosa za mali iznos može dovesti do gubitka prava na paušal.
Odvojeno od ovog ograničenja postoji i PDV prag.
Prag za obavezni ulazak u sistem PDV-a iznosi 8.000.000 dinara prometa u bilo kojih 12 uzastopnih meseci.
Ulazak u sistem PDV-a znači i prestanak mogućnosti paušalnog oporezivanja.
Paušalac zato treba da prati promet tokom cele godine, a kod PDV praga i kretanje prometa u svakom periodu od 12 uzastopnih meseci.
Na kraju
Porez za paušalce ne određuje se prema jednoj univerzalnoj tarifi. Obračun počinje od pretežne delatnosti, koeficijenta delatnosti i relevantnih statističkih podataka, a zatim se osnovica koriguje prema lokaciji, dužini poslovanja, starosti i drugim propisanim kriterijumima.
Za novoosnovane preduzetnike posebno je značajan koeficijent 0,5 u godini prve registracije, koji može znatno da smanji polaznu osnovicu.
Za očuvanje paušalnog statusa potrebno je pratiti i finansijske limite. Ključni su godišnji limit od 6 miliona dinara za paušalno oporezivanje i odvojeni PDV prag od 8 miliona dinara prometa u bilo kojih 12 uzastopnih meseci.
